proti - to be online   
Istotne zmiany w ustawie o ochronie konkurencji i konsumentów czekają na publikację w Dzienniku Ustaw

W dniu 28 września 2015 r. Prezydent RP podpisał nowelizację ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. W założeniu ustawodawcy przepisy w nowym brzmieniu mają służyć lepszej ochronie konsumentów. Z perspektywy przedsiębiorców zatem należy brać pod uwagę nowe obowiązki, wymogi oraz ryzyka związane z prowadzoną działalnością.

Instytucja „tajemniczego klienta” (art. 105ia)

Ustawodawca wyposażył osoby kontrolujące przedsiębiorców w nowy instrument, jakim jest instytucja tzw. „tajemniczego klienta”, czyli prawo do podjęcia czynności zmierzających do zakupu towaru. Warto pamiętać w tym miejscu, że w rozumieniu OKIK towar jest pojęciem znacznie szerszym aniżeli rzecz.

Ustawa nie wyjaśnia precyzyjnie, jakie konkretnie czynności mogą być podjęte w ramach realizacji owego prawa, co jest zresztą celowym działaniem prawodawcy. W ten sposób bowiem została zagwarantowana elastyczność nowej regulacji prawnej, dzięki której kontrolerzy mogą dostosować swoje działania do charakteru i rodzaju działalności prowadzonej przez przedsiębiorcę. Pozostaje zatem przypuszczać, iż kontrolerzy zostaną uprawnieni do oglądania towaru, zadawania pytań co do funkcjonalności rzeczy oraz warunków zakupu, w tym ceny i sposobu zapłaty oraz brania udziału w pokazach promocyjnych.

Co więcej, ustawodawca dopuścił nagrywanie przebiegu tych czynności bez poinformowania o tym kontrolowanego przedsiębiorcy. Utworzono zatem nowe źródło dowodów, które jako załącznik do protokołu kontroli, będą mogły zostać wykorzystane przed Prezesem UOKiK.

Nad nowymi działaniami kontrolnymi realizowanymi przez UOKiK nadzór będzie sprawować Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Warszawie, albowiem przed podjęciem czynności zmierzających do zakupu towaru SOKiK w ciągu 48h od otrzymania w tej sprawie wniosku Prezesa UOKiK musi wydać postanowienia, zatwierdzające przeprowadzenie czynności zmierzających do zakupu towaru. Jednakże oczywistym jest, iż ww. postępowaniu będzie prowadzone w sądzie bez udziału kontrolowanego przedsiębiorcy.

Decyzja tymczasowa (art. 101a)

Kolejną nowością jest umożliwienie Prezesowi UOKiK wydawanie decyzji tymczasowych także w postępowaniu w sprawach praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów. Podobny instrument funkcjonował dotychczas jedynie w postępowaniach antymonopolowych.

Decyzja tymczasowa może zostać wydana w toku postępowania wyjaśniającego, jeszcze przed jego zakończeniem. Na jej mocy, aby zapobiec poważnym i trudnym do zapobiegnięcia zagrożeniom dla zbiorowego interesu konsumentów, Prezes UOKiK może zobowiązać przedsiębiorcę do zaniechania określonej praktyki. Co ważne, w decyzji tymczasowej Prezes UOKiK nie może nakładać kar finansowych – jest to środek o charakterze wyłącznie prewencyjnym. Wreszcie, decyzja tymczasowa obowiązuje przez określony w niej czas, jednakże Prezes UOKiK może samodzielnie przedłużyć ten okres. Wykonanie decyzji tymczasowej nie wstrzymuje nawet odwołanie przedsiębiorcy.

Do wydania decyzji tymczasowej przez Prezesa UOKiK konieczne jest uprawdopodobnienie, że dalsze stosowanie zarzucanej praktyki może spowodować poważne i trudne do usunięcia zagrożenia dla zbiorowych interesów konsumentów. Ustawa mówi o uprawdopodobnieniu, a nie udowodnieniu. Decyzja tymczasowa może zostać oparta zatem jedynie na poszlakach, samej potencjalnej możliwości naruszenia przez przedsiębiorcę zbiorowych interesów konsumentów swoją praktyką.

Stosowanie decyzji tymczasowej może być dla przedsiębiorcy środkiem bardzo bezwzględnym w arsenale Prezesa UOKiK, albowiem nawet wniesienie od niej odwołania nie wstrzymuje wykonania decyzji. Tym samym zobowiązany przedsiębiorca nie ma żadnej, prawnie dopuszczalnej drogi aby uchylić się od jej wykonania, tj. zaniechania danej praktyki przez wskazany w decyzji okres.

Pozostałe zmiany

Nowelizacja wprowadza również szereg innych zmian w dotychczas funkcjonujących instytucjach, w tym m. in. :
  • Poszerzenie definicji „praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów” (art. 24) – nową definicją objęto nie tylko działania sprzeczne z prawem (bezprawne) ale również z dobrymi obyczajami, tj. pozaprawnymi regułami i konwenansami społecznymi. Uelastycznia to działalność Prezesa UOKiK, albowiem z powodu spójnika „lub” sprzeczność z dobrymi obyczajami wystarczy do uznania, że praktyka narusza zbiorowe interesy konsumentów.;
  • Zastrzeżenie, że środki, zmierzające do usunięcia naruszeń, powinny być proporcjonalne do skali i rodzaju tychże naruszeń (art. 26 ust. 5);
  • W przypadku zobowiązania przedsiębiorcy do opublikowania treści decyzji w mediach publicznych Prezesa UOKiK w komunikacie będzie trzeba dodatkowo wskazać, czy decyzja jest prawomocna;
  • Możliwość wystąpienia przez Prezesa UOKiK do przedsiębiorcy bez konieczności wszczynania postępowania w sprawach z zakresu ochrony konkurencji i konsumentów. W takich sytuacjach przedsiębiorca ma 14 dni na zaprezentowanie Prezesowi swojemu stanowiska w sprawie (art. 49a);
  • Wydłużenie okresu przedawnienia praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów do 3 lat (art. 105).
Wreszcie znaczna część nowelizacji wprowadza odrębny rodzaj postępowania przed Prezesem UOKiK w sprawach stosowania przez przedsiębiorcę niedozwolonych postanowień wzorców umów (dział IIIa). Poza kilkoma odrębnościami będzie ono jednak zbliżone do funkcjonujących dotychczas.

Termin wejścia w życie nowej regulacji zależy od daty jej oficjalnego ogłoszenia w Dzienniku Ustaw. Należy spodziewać się, że w odniesieniu do większości regulacji będzie to kwiecień 2016 r.. Jednakże do postępowań, które obecnie się toczą – nawet po wejściu w życie nowelizacji – zastosowanie znajdą przepisy dotychczasowe. Inaczej mówiąc, nowe przepisy w większości znajdą zastosowanie dopiero do postępowań wszczętych po wejściu w życie nowelizacji.

Dla wszystkich zainteresowanych szczegółowym zakresem zmian przygotowaliśmy robocze opracowanie ujednoliconego tekstu ustawy z naniesieniem nowych przepisów. 

DO POBRANIA: 

01.10.2015 r.

Copyright © Kaszubiak Jędrzejko Adwokaci. Wszelkie prawa zastrzeżone. Biuro: ul. Winogrady 60/2, 61-658 Poznań
projekt i realizacja: proti - to be online